Ποια είναι η σημερινή κατάσταση της βιομηχανίας γαλακτοκομικών στην Κύπρο; Ποιες είναι οι βασικές προκλήσεις και ευκαιρίες του τομέα;
Η κυπριακή γαλακτοβιομηχανία διατηρεί μια ισχυρή και διαρκώς αναπτυσσόμενη πορεία, με το χαλλούμι να αποτελεί το κορυφαίο εξαγώγιμο προϊόν της χώρας. Σύμφωνα με τα στοιχεία για το 2024, οι εξαγωγές χαλλουμιού έφτασαν τους 42.427 τόνους με αξία €324 εκατ. έναντι των 39.078 τόνων του 2023, με αξία 315 εκατ. Αυτή η ανοδική τάση προσφέρει σημαντικές ευκαιρίες, αλλά και προκλήσεις. Η κατοχύρωση του χαλλουμιού ως Προστατευόμενη Ονομασία Προέλευσης (ΠΟΠ) το 2021, ενίσχυσε την εμπορική του αξία εντός της ΕΕ, δίνοντας ώθηση στις κυπριακές εταιρείες να επεκτείνουν τις εξαγωγές τους. Παράλληλα, όμως, απαιτείται συλλογική προσπάθεια από όλους τους εμπλεκόμενους φορείς -σε συνεργασία με την πολιτεία- ώστε να διασφαλιστεί η προστασία του προϊόντος, των εξαγωγών και της κυπριακής οικονομίας γενικότερα. Ένα ακόμα σημαντικό ζήτημα είναι ο πληθωρισμός, ο οποίος επηρεάζει τις τιμές των πρώτων υλών και κατ’ επέκταση των τελικών προϊόντων. Η διατήρηση προσιτών τιμών για τους καταναλωτές, παρά τις αυξανόμενες πιέσεις στο κόστος παραγωγής, αποτελεί κεντρική πρόκληση για τον κλάδο.
Ποιες κατηγορίες γαλακτοκομικών προϊόντων κατέχουν σήμερα το μεγαλύτερο μερίδιο της αγοράς στην Κύπρο;
Η κυρίαρχη κατηγορία είναι τα τυροκομικά. Από το 2014 που είχαν αξία €54.5 εκατ. ευρώ, έφτασαν τα €103,7 εκατ. το 2024. Στην αμέσως επόμενη θέση βρίσκεται το φρέσκο γάλα, με την αξία της συγκεκριμένης αγοράς να αγγίζει τα €70,8 εκατ. Ακολουθεί η μεγάλη κατηγορία του γιαουρτιού, με συνολική αξία στα €51,7 εκατ. Με σταθερά ανοδική πορεία σε αξία, έπονται οι κρέμες γάλακτος με αξία €6,7 εκατ. και τέλος οι αλοιφές, με αξία €17 εκατ.
Πώς εξελίσσεται η ζήτηση για κυπριακά γαλακτοκομικά προϊόντα στη διεθνή αγορά;
Η διεθνής ζήτηση για κυπριακά γαλακτοκομικά προϊόντα συνεχίζει να αυξάνεται, με το χαλλούμι να κυριαρχεί, αντιπροσωπεύοντας πάνω από το 95% των εξαγωγών στον κλάδο. Άλλα εξαγώγιμα προϊόντα είναι αναρή (φρέσκια και ξηρή), το τυρί φλαούνας και η κρέμα γάλακτος μακράς διαρκείας. Η επιτυχία του χαλλουμιού οφείλεται στη στοχευμένη προώθηση από τα κυπριακά τυροκομεία. Το Ηνωμένο Βασίλειο είναι η μεγαλύτερη αγορά, απορροφώντας το 45% των εξαγωγών (περισσότερους από 18.000 τόνους). Η Σουηδία ακολουθεί με 3.247 τόνους (9% των συνολικών εξαγωγών).
Υπάρχουν νέες αγορές που ενδιαφέρουν τους Κύπριους παραγωγούς;
Η επέκταση των εξαγωγών του χαλλουμιού αποτελεί βασικό άξονα της εθνικής στρατηγικής ανάπτυξης. Οι κυπριακές γαλακτοβιομηχανίες, σε συνεργασία με το Υπουργείο Ενέργειας, Εμπορίου και Βιομηχανίας και τους εμπορικούς ακόλουθους στο εξωτερικό, εργάζονται εντατικά για την είσοδο σε νέες αγορές, όπως η Αμερική και η Μέση / Άπω Ανατολή. Παράλληλα, συμμετέχουμε σε διεθνείς εκθέσεις τροφίμων και ποτών, αξιοποιώντας συγχρηματοδοτούμενα προγράμματα της Ε.Ε., ενώ ταυτόχρονα υπάρχει σημαντικό περιθώριο ανάπτυξης στις υφιστάμενες αγορές.
Ποιες είναι οι προκλήσεις για τις κυπριακές εταιρείες στην τήρηση των προδιαγραφών του ΠΟΠ;
Μετά από συντονισμένες προσπάθειες, επιτεύχθηκαν σημαντικές προσαρμογές στις προδιαγραφές του χαλλουμιού ΠΟΠ, διευκολύνοντας τόσο την παραγωγή όσο και την εμπορία του. Σήμερα, η μεγαλύτερη πρόκληση αφορά την ποσόστωση του αιγοπρόβειου γάλακτος στο μεικτό χαλλούμι, η οποία επηρεάζει άμεσα την εξαγωγική ανάπτυξη. Η πάγια θέση του Συνδέσμου Τυροκόμων Κύπρου είναι ότι η ποσόστωση πρέπει να βασίζεται σε πραγματικά ποσοτικά δεδομένα. Η εφαρμογή του λογισμικού καταγραφής αιγοπρόβειου γάλακτος παρά το ότι τέθηκε ετεροχρονισμένα σε λειτουργία τον περασμένο Οκτώβριο, αποδεικνύεται ένα καθοριστικό βήμα για να διασφαλιστεί η βιωσιμότητα των εξαγωγών και να προστατευθεί η διεθνής θέση του χαλλουμιού. Και αυτό γιατί τα διατάγματα καθορίζονται βάσει των διαθέσιμων ποσοτήτων προκειμένου να καλυφθεί η εγχώρια και διεθνής ζήτηση. Χρειάζεται λοιπόν να συνεχίσουμε να επιδεικνύουμε ευελιξία και ρεαλισμό, από τη στιγμή που η κυπριακή γαλακτοβιομηχανία εξαρτάται από τις εξαγωγές του χαλλουμιού, οι οποίες αποτελούν μοχλό ανάπτυξης για την οικονομία. Είναι επομένως κρίσιμο να διαφυλαχθούν με κάθε τρόπο, ώστε να συνεχίσουν να ενισχύουν την παρουσία του προϊόντος στις διεθνείς αγορές.
Πώς επηρεάζει ο ανταγωνισμός από άλλες χώρες την κυπριακή βιομηχανία γαλακτοκομικών προϊόντων;
Η παγκόσμια επιτυχία του χαλλουμιού έχει οδηγήσει πολλά τυροκομεία στην Ευρώπη και διεθνώς να αναπτύξουν παρόμοια τυριά σχάρας, τα οποία παράγονται με διαφορετικές πρώτες ύλες και διαδικασίες, καθιστώντας τα οικονομικότερα. Παρότι το χαλλούμι διατηρεί την αναμφισβήτητη ποιοτική του υπεροχή, ο ανταγωνισμός και τα αυξανόμενα περιστατικά παραποίησης και απομιμήσεων, ειδικά στο Ηνωμένο Βασίλειο, απαιτούν συνεχή εγρήγορση. Το κράτος και οι αρμόδιοι φορείς πρέπει να αντιμετωπίσουν το φαινόμενο με αποφασιστικότητα, ώστε να προστατευθεί η εμπορική αξία του ΠΟΠ χαλλουμιού και η βιωσιμότητα των εξαγωγών μας από μη αυθεντικά προϊόντα που δεν πληρούν τις προδιαγραφές.
Ποιοι είναι οι στόχοι σας για τον τομέα;
Σε εταιρικό επίπεδο, η προτεραιότητά μας παραμένει η διατήρηση της υψηλής ποιότητας των προϊόντων μας και η ικανοποίηση των καταναλωτών. Ως Σύνδεσμος Τυροκόμων Κύπρου, οι στόχοι μας περιλαμβάνουν: Την προστασία του χαλλουμιού ΠΟΠ από κινδύνους που επηρεάζουν τη φήμη και την εμπορική του θέση. Τη διατήρηση και ενίσχυση των εξαγωγών, ενισχύοντας τη διεθνή του παρουσία και τη πλήρη αξιοποίηση της εγχώριας παραγωγής γάλακτος προς όφελος όλων των εμπλεκομένων και τη στήριξη και ενίσχυση των 15.000+ θέσεων εργασίας στον κλάδο, που αποτελεί βασικό πυλώνα της εγχώριας οικονομίας.